Bebeğini öptüğünde tuz tadı mı alıyorsun

Bebeğini öptüğünde tuz tadı mı alıyorsun

Genlerimizle çocuklarımıza yalnızca fiziksel özelliklerimizi değil, bazı hastalıkları da aktarabiliyoruz. Hayatı tehdit eden ve ilerleyici bir akciğer hastalığı olan “Kistik Fibroz”da KF olduğu gibi… Doğuştan gelen ve hala kesin bir rehabilitasyonu bulunmayan bu hastalığa, akraba konutluluklarının fazla olduğu ülkemizde daha sık tesadüfülüyor. Acıbadem Altunizade Sağlık Kurumu Çocuk Sıhhati ve Hastalıkları, Çocuk Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Tülay Erkan, KF’de erken tanının hayati ehemmiyeti olduğuna işaret ediyor.

Kistik fibroz, genetik geçiş gösteren ve neticeleri itibariyle son derece ehemmiyetli bir sıhhat meseleyi. Ülkemizde her 3 bin doğumda bir bebek bu hastalıkla dünyaya geliyor, ancak akraba konutlulukları göz önüne alındığında bu oranın daha sık olduğu hipotez ediliyor. Hayatı tehdit eden ve ilerleyici olan akciğer hastalığının yanında, pek çok uzvun salgı bezlerini etkilediği için KF’de akciğerlerin yanında pankreas, bağırsaklar, karaciğer ve faize uzuvlarına bağlı problemler de ortaya çıkabiliyor. Ömür boyu devam eden bu meselede doğru rehabilitasyonla, hastaların sıhhatli ve nitelikli bir hayat sürdürebilmelerinin kastedildiğini söyleyen Prof. Dr. Erkan, “Tanı ne kadar erken konulabilirse, hastalığın ve karmaşıklıkların hakimiyetinde o derece eforlu olabiliyoruz” dedi.

kistik fibroz

Bebekler sıhhatli genle doğmuyor

Uzuv sistemlerinin sıhhatli çalışabilmesi için dış salgı bezlerinin sıvı ve sudan zengin olması gerekiyor. Ancak KF’de 7. kromozomun uzun kolundaki kistik fibroz transmembran tertip edici CFTR proteinde bir gen değişinimi alana geliyor. Bunun neticesinde hücrelerden dışarıya klor Cl salgılanamıyor. Klor ve sodyum başka bir deyişle tuz, hücre dışına çıkamadığından su hücre içine giremiyor. Neticede oluşan elektrolitten ve sudan fukara koyu yapışık salgılar akciğerlerde havayollarını tıkayarak enfeksiyonlara ve ilerleyici akciğer zararına neden oluyor.

kistik fibroz

Anne baba taşıyıcıysa

Kistik fibroz otozomal çekinik geçişli olduğu için, anne ve babanın taşıyıcı olduğu, başka bir deyişle her ikisinin de birer KF geni taşıdığı vaziyette, her doğacak bebek yüzde 25 olasılıkla KF’li doğuyor. Başka Bir Deyişle bir ailede birden fazla KF’li çocuk bulunabiliyor. Aynı ailede doğan her çocuğun yüzde 25 olasılıkla taşıyıcı ve yüzde 50 olasılıkla sağlam doğma ihtimali bulunuyor. Bebek yalnızca bir ebeveynden KF geni alarak taşıyıcı olursa ilerde KF’li ile evlendiğinde yeniden aynı oranlarda KF’li çocuk sahibi olma ihtimali taşıyor.

kistik fibroz

Çocuklar öpüldüklerinde tuz tadı geliyor

Kistik fibroz birden fazla sistemi yakalayabildiği için müracaat sebebi ve muayenehane de çok değişik olabiliyor. Anne baba akrabalığı ve özellikle yeni doğan yarıyılında kardeş vefat hikayesinin olması tanıyı kuvvetlendiriyor. Bununla beraber, yeni doğan yarıyılında bebeğin ilk kakasının katı ve bağırsağa yapışkan olması, süt çocukluğu yarıyılında tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları, bol ölçüde ve yağlı kaka yapılması, çocuğun yemesine karşın kilo alamaması, sihrime büyüme geriliği, kansızlık, ödem, palavracı-artter belirtiyi ve kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun dışarı sarkması doktora müracaat sebepleri arasında yer alıyor. Çocukluk ve ergenlik yarıyılında ise yeniden tekrarlanan akciğer enfeksiyonları, astım, irinli balgam çıkarma, nazal polip olması, kronik ve inatçı sinüzit, parmaklarda çomaklaşma, siroz, ergenliğin gecikmesi, diyabet KF’yi düşündüren bulgular arasında yer alıyor. Bu çocukların terleri de çok tuzlu olduğu için çoğu zaman öpüldüklerinde tuz tadı alınabiliyor.

kistik fibroz

Kistik fibroz’da erken tanı hastalığın seyrini etkiliyor

Ülkemizde 2015 başlangıcından bu yana KF’ye müteveccih yeni doğan tarama testi uygulanıyor. Buna göre bebek doğduktan sonraki 2. veya 3. gün topuk kanı alınarak yapılan testin neticesini yüksek tespit etilirse, iki hafta sonra yineleniyor. O bedel de yüksek olursa kesin tanı ter testi ile konuyor. Kistik fibroz’da erken tanının hastalığın seyrinde ilave edilecek belirtilerin ve karmaşıklıkların izlenebilmesi ve önlenebilmesi açısından ehemmiyetine işaret eden Prof. Dr. Erkan, laflarına şöyle devam ediyor: “Hastalarda özellikle yağ ve yağda eriyen vitaminlerin emilimi bozuk olduğundan bu dayanağın baştan yapılması ile yetersizliklerine ait bozuklukların görülmesi yasaklanabiliyor. Dolayısıyla erken tanı ile bu hastaların beslenme gidişatları, akciğer işlevleri düzeleceği için hayat nitelikleri de çoğalıyor. Bununla beraber erken rehabilitasyona başlanmasıyla uzuv tutulumlarının da eksilmesi sağlanabiliyor”

Kistik fibroz genetik bir hastalık olduğu için en uygun rehabilitasyon gen rehabilitasyonu. Ancak bu mevzuda henüz beklenen neticelere erişilememekle beraber kesin rehabilitasyon için araştırmalar devam ediyor.

kistik fibroz

Rehabilitasyon için çok rakamda uzmanın bir arada çalışması gerekiyor

Kistik fibroz bir hayli sistemi ilgilendiren bir hastalık olduğu için rehabilitasyonunda da bir hayli disiplinin işbirliği ile çalışmasının gerektiğinin altını çizen Prof. Dr. Erkan laflarına şöyle devam ediyor: “Kistik fibroz düşünülen hastaların metabolizma, gastroenteroloji ve göğüs hastalıkları ünitelerinin bulunduğu merkezlerde izlenmesi çok istikametli yaklaşım açısından ehemmiyet taşıyor. Tanı aldıktan sonra ise kilo alımı, gelişmelerinin, ilaç kullanımının izlenmesi ve acil vaziyetlerde gerekenin yapılması hastaların bulundukları yerdeki doktorlar tarafından takip edilebilir. Son yarıyıl akciğer hastalığı büyüyen ya da akciğer-kalp işlevlerinin etkilendiği hastalarda ise kalp-akciğer, hatta kalp-akciğer-karaciğer nakilleri yapılıyor ve oldukça galibiyetli neticeler alınabiliyor”

Kalp hastalığı anne karnında teşhis edilebiliyor

Kalp hastalığı anne karnında teşhis edilebiliyor

İnsanlar doğar, yaşar, artar ve can verir. Bu müthiş denge içerisinde gebelik sürecinin henüz 19.’cu gününde büyümeye başlayan kalbin meseleler yaşaması milyonlarca ihtimal arasındadır ama günümüzde anne karnında bebeğin kalp sıhhati hakkında bilgi alabilmek ve mümkün meselelerin önüne geçebilmek olası.

Fetal Ekokardiyografi, anne karnındaki bebeğin kalbinin ultrason ile görüntülenmesidir. Ultrason teknolojisinin büyümesi ile beraber gebeliğin 12.’ci haftasından sonra kalbi nitelikli görüntülemek muhtemeldir. Ancak 16. ve 22. haftalar ideal görüntülenme zamanıdır. Emsey Hospital’dan Prof. Dr. Selami Süleymanoğlu annenin hangi şartlarda Fetal Ekokardiyografi yaptırması gerektiğine söyledi.

Fetal Ekokardiyografi

Fetal Ekokardiyografi şartları

– Anne ya da babada doğumsal kalp hastalığı olanlar,

– Kardeşinde doğumsal kalp hastalığı olanlar,

– Kadın doğum hekimlerinin kalpte problem olduğunu düşünmesi,

– Annenin gebelik esnasında kuşkulu ilaç veya toksik maddeye maruz kalması,

– Annenin gebelik esnasında enfeksiyon geçirmesi,

– Bazı sendromik hastalıklar ve böbrek, göz, beyin gibi öbür uzuv hastalıkları tespit etildiğinde Fetal Ekokardiyografi yapılması önerilmektedir.

Prof. Dr. Selami Süleymanoğlu, ülkemizde Fetal Ekokardiyografinin otuz seneden beri yapılmakta olduğunun altını çizdi.

bebek kalbi

Emeli

Fetal Ekokardiyografi’de birinci emel doğumdan sonra rehabilitasyonu güç ya da olası olmayan kalp hastalıklarını tespit etmektir. Minik kalp delikleri, kalp damarlarında ya da kapaklarında darlıklar ve beceriksizlikleri tespit etmek ise öncelikli değildir. Anne karnındaki dolaşım sistemi ile doğum sonrası dolaşım sistemi arasında bazı değişiklikler bulunmaktadır. Bu değişikliklerin reelleşmediği anne karnındaki bebekte bazı hastalıkların fark edilmemesi problem olarak kabul edilmemelidir. Aynı zamanda bebeğin kalp ritmi de çalışma esnasında değerlendirilmektedir. Kullanılan ultrason makinesinin niteliğine, kullanıcının deneyimine, bebeğin pozisyonuna ve hareketliliğine bağlı olarak yapılan tahlilin eminliği değişebilmektedir. Doğum sonrasında lüzumlu görülürse yine hakimiyet önerilmektedir.

Sıhhatli bir doğum için 5 ihtar

Sıhhatli bir doğum için 5 ihtar

Günümüz anne adaylarının ehemmiyetli bir kısmı gebeliğini tasarlıyor. Tasarılı hamileliğin hem anne hem de bebek için büyük avantajları bulunuyor. Zira bebek sahibi olmak isteyen anne adayının kan bedellerinden, hamileliği ve bebeğin sıhhatini tehlikeye sokabilecek meseleleri evvelden tanımlanabiliyor. Üstelik sıhhatli bir hamilelik yaradılışı için uyulması gereken kaideler de listeye ilave edilmiş oluyor. Memorial Diyarbakır Sağlık Kurumu Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Op. Dr. Ezgi Roza Gül; hamilelik evveli, hamilelik yarıyılında ve doğum sonrasında, anne ve bebek sıhhati için dikkat edilmesi gereken vitamin kıymetleri hakkında bilgi verdi.

folik asit

1 – Hamilelikten 1 ay evvel ve hamileliğin ilk 3 ayında folik asit dayanağı

Folik asit, anne karnındaki bebeğin beyin, omurilik ya da omurgasında rastgele bir mesele oluşmasını ve yüksek tehlikeli hasta gruplarında ise bu meselelerin yineleme tehlikesini eksiltme özelliğine sahiptir. Bu sebeple hamile kalmadan evvel ve hamileliğin ilk 3 ayında, günde 0,4 mg. folik asit alınması önerilir. Sonradan beyin ve omuriliği oluşturacak olan noral tüpün kapanması, hamileliğin 26-28’inci günlerinde hakikatleştiği için hamilelik evveli folik asit yardımına başlanması ehemmiyetlidir.

d vitamini

2 – Hamilelik yarıyılı ile beraber D vitamini alımı başlamalı

D vitamini bağırsaklardan kalsiyum emilimini artıran ve kemik mineralizasyonu ile gelişmeyi uyaran bir vitamindir. Perhiz alımından sağlanan çoğu vitaminden değişik olarak D vitamini aynı zamanda güneş ışığına maruz kalmakla da birleşimlenir. D vitamini yetersizliği hamilelik yarıyılında da çok sık görülen bir problemdir. Bu sebeple hamilelik yarıyılının başından itibaren günde 1200 IU D vitamini dayanağı önerilir.

iyot

3 – Hamilelik ve emzirme yarıyılında iyot gereksinimi karşılanmalı

Anne karnında ve yenidoğan yarıyıllarında bebeğin asap sistemi gelişimi için iyot lüzumludur. Hamilelik ve emzirme yarıyılında çoğalan iyot ihtiyacı, yalnızca iyotlu tuz ile karşılanamaz. Dolayısıyla hamilelik ve emzirme yarıyılında, hekim hakimiyetinde günde 150 mg. iyot dayanağı alınmalıdır.

4 – Omega 3 göz ve beyin için zorunlu

Beden için zorunlu olan yağ asitlerinin kimileri bedende birleşimlenemez. Bu surattan beslenme yoluyla dışarıdan alınmaları gerekir. Bunlar Omega 3 ve Omega 6 yağ asitleridir. DHA ve EPA en ehemmiyetli Omega3 yağ asitleridir. Özellikle DHA fetüsün beyin ve ağ tabakanın gelişimi için koşuldur. DHE ve EPA’nın en ehemmiyetli gıdasal kaynağı ise balıktır. Hamileler, balık harcarken düşük cıva kapsayan somon, hamsi ve istavrit gibi balıklar seçim etmelidir.

Balık harcayamayan hamilelerin ise günlük 200-300 mg. DHA kapsayan balık yağı veya liken yağı dayanağı almaları önerilir. Omega 3 takviyeyi için seçilen balık yağının, balığın gövdesinden olanları seçim edilmelidir. Balığın karaciğerinden üretilmiş olan balık yağlarının özellikle hamileliğin ilk aylarında seçim edilmesi uygun değildir.

demir

5 – Demir yetersizliği kansızlığı rehabilitasyon edilmeli

Beden demiri, kanda oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobinin imali için kullanır. Demir yetersizliği kanda kansızlığa yol açar. Hamilelikte en sık görülen kansızlık, demir noksanlığından kaynaklanmaktadır. Anne adayının, hem kan hacmindeki çoğalış, hem de bebeğin gereksiniminden dolayı daha fazla demire gereksinimi vardır. Hamilelere, muayenehane kansızlık olmasa da günlük demir ihtiyacı göz önünde alınarak günde 30- 60 mg demir dayanağı önerilmelidir. Demir yetersizliği kansızlığı olan anne adayları, kansızlık meseleyi ortadan kalkana kadar günde 60-120 mg ek demir dayanağı almalıdır. C vitamini demir emilimini çoğaldırır. Demirden zengin yiyeceklerin ve demir yardımlarının C vitamini kapsayan gıdalarla portakal suyu, salata, alınması, emilime takviyeci olur. Çay, kahve, kalsiyumdan zengin gıdalar ise demir emilimini eksiltici özelliğe sahiptir.

Yatan virüsler uyanınca

Yatan virüsler uyanınca

Virüs yoluyla bulaşan bir hastalık olan “Zona” mevzusunda Türk Cildiye Derneği idare heyeti abonesi Dr. Sema Karaoğlu söylemeler yaptı. “Rehabilitasyonda ilk 2-3 gün çok bedellidir. Daha sonra yapılan rehabilitasyonlar hastalığın olağan seyrini etkilemez” diyen Dr. Karaoğlu hastalığın tanı ve rehabilitasyon usulleri mevzusunda kıymetli bilgiler paylaştı.

Batma, yanma ve sızı ile başlar

Zona, virüslerle bulaşan bir infeksiyon hastalığıdır. Ulus arasında gece yanığı/ kuşak hastalığı olarak da öğrenilir. Bedenimizin sağ ya da sol tarafında sadece bir tarafta, daha çok gövde ve baş kısmında olmak üzere her alanda görülebilir. Hastalığın oluşacağı bölgede evvel hafif batma, yanma hissi ve sızı ile başlar. Ardından kızarık bir tabanda içi akışkan dolu kabarcıklar halinde devam eder. Zona lezyonları bir ip üzerine dizilmiş gibidir.

Asap sisteminde uykuya uyuyan virüsler uyanınca

Şahsın Zona olabilmesi için çocukluğunda suçiçeği geçirmiş olması lüzumludur. Zona ile suçiçeğini yapan mikrop aynı mikroptur. Çocukluk çağında suçiçeği geçirildikten sonra virüsler omurgamızın sağ ve sol iki tarafında yer alan asap köklerimize yerleşir orada uykuya uyur. İleride bir zamanda beden mukavemetimiz düştüğünde, tekerrür hastalık oluşturmak için asap kökünün birinden uyanıp tenin yüzeyine kadar, asap süresince, asabı de tahriş ederek tene kadar erişirler. Hasta,o asabın dağılım alanında, evvel sızı sezmeye başlar. Daha sonra tende kızarıklık ve sulu yaralar görülür. Bu yarıyıl hastalığın rahatça tanı konulabildiği yarıyıldır.

Yeis ve stres

Zona özellikle yaşlı ve bağışıklık sistemi zayıflamış şahıslarda görülmekle birlikte, her yaşta görülebilir. Hamileliğin son 3 ayında suçiçeği geçiren annelerin çocuklarında Zona olabilir veya bebekken suçiçeği geçirenler 10 yaş evvelinde Zona olabilirler.

Yeis, kasvet, fazla stres, vücutsal bitkinlikler, ateşli hastalıklar, güneş yanıkları, travma, operasyonlar, beden mukavemetini düşüren başka hastalıklar HIV, lösemi, lenfoma ve bazı kanserler vs, beden mukavemetini düşüren ilaçların kullanımı zonayı hazırlayabilir.

Berişici değil

Zona lezyonları sulu halde iken Zona lezyonları ile temas eden ve suçiçeği çıkarmamış şahıslara suçiçeği bulaşabilir. Şahıs şayet suçiçeği geçirmemişse suçiçeği hastalığı bulaşmış olur.

Zona, asap kökünden çıkıp asabı imha ederek tene eriştiği için, o asabın duyarlandırdığı alanda sızı yapar. Hastalık ten lezyonlarının görülmesinden takribî bir hafta evvel kuşak stilinde sızı ile başlar. Çocuklarda bu yarıyıl çok görülmez. Sızı bazen yanma ve batma biçiminde, bazen kaşıntı, karıncalanma biçiminde, bazen çok şiddetli sızı şeklindedir.Daha sonra döküntüler başlar, hatta bazen o bölgeye sızı kesici süren hastalar döküntüler çıkınca kremin allerji yaptığını düşünüp hekime allerji şikayeti ile müracaat etirler. Döküntüler hafif kızarık bir ten üzerinde sulu sulu tanecikler biçiminde başlar ve asabın dağılım alanını izler, 10 gün içinde de kuruyup siyahlaşarak iyileşir, bazen iz vazgeçer. Sızı bazen, özellikleyaşlı ve/veya bağışıklık sistemi düşük hastalarda çok şiddetlidir. Çok sık olmamakla birlikte bu sızılar zona iyileştikten sonra da devam edebilir, bazen bir seneye kadar uzayan sızılı yarıyıllar olur.

Rehabilitasyonda ilk 3 gün ehemmiyetli

Zonalı hastaya tanı konulduktan sonra, süratle rehabilitasyona başlanır. Hastada kesinlikle altta uyuyan bir neden olup olmadığı incelenir. Zona rehabilitasyon edilse de edilmese de lezyonların vasati 3 haftada geçtiği bir viral hastalıktır. Ancak rehabilitasyonda ilk 2-3 gün çok bedellidir. Virüslere karşı yapılan rehabilitasyonlar bu yarıyılda tesirlidir. Daha sonra yapılan rehabilitasyonlar hastalığın olağan seyrini etkilemez. Tanı konulur konulmaz rehabilitasyona başlanması hastanın hem daha hafiflemesini, hem daha acele iyileşmesini, hem de karmaşıklıklardan korunmasını sağlar. Rehabilitasyonda virüslere karşı ilaçlar, B vitaminleri, yerel pansumanlar, kremler ve sızı kesiciler kullanılır.